“Over de toeslagen hadden we, ik dus ook, wel de alarmbellen van de Ombudsman in 2017 kunnen zien. Dat is gemist tot in 2019. (…) Ik ben in ieder geval verantwoordelijk.” (Mark Rutte, De Telegraaf, 29 juni 2024)
De bekentenissen van Rutte de alarmbellen van de Ombudsman te hebben gemist en eindverantwoordelijk te zijn voor de toeslagenaffaire (geuit tijdens een kamerdebat in januari 2021 en een interview met De Telegraaf eind juni 2024) vormden de nieuwe feiten die fiscalist Karim Aachboun op woensdag 4 maart 2026 inbracht in zijn rechtszaak tegen Mark Rutte en de Nederlandse Staat. Aachboun eist dat Rutte civielrechtelijk veroordeeld wordt voor onrechtmatig handelen wegens ernstig persoonlijk verwijtbaar handelen en dat de gedupeerden een schadevergoeding wordt toegekend, waarvan de hoogte door de rechter zal worden bepaald. Opvallend was dat Ruttes advocaat op geen enkel moment tijdens de zitting inging op de inhoud van de nieuwe feiten, oftewel op de openbare erkenning van Rutte tekort te hebben geschoten en eindverantwoordelijk te zijn voor het toeslagenschandaal.
Voormalig hoofd Openbaar Ministerie, Gerrit van der Burg (bron: VNO-NCW)
Achter de aanklachten schuilt de cruciale vraag of de rechtbank het aandurft om, op basis van het toeslagenschandaal, nieuwe civielrechtelijke jurisprudentie te creëren. Want als Rutte wordt veroordeeld, dan wordt ook een precedent gegenereerd, waarmee politici en andere ambtsdragers niet langer door immuniteit of anders beschermd worden, als hen een ernstig persoonlijk verwijt aangerekend kan worden, aldus Aachboun.
“Sleutelfiguren zullen onder ede worden gehoord, waaronder ook demissionair premier Mark Rutte. Hij was tussen 2013 en 2016 voorzitter van de Ministeriële Commissie Aanpak Fraude die besloot tot intensivering van de jacht op vermeende fraude.” (Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen)
Rutte is in deze zaak ook als privépersoon gedagvaard. Zijn immuniteit als NAVO Secretaris-Generaal gaat hier niet op, maar de lat voor een persoonlijke veroordeling van een politicus ligt hoog. De smet die de toeslagenaffaire echter op de Nederlandse geschiedenis is, de schade die de etnische profilering door de Belastingdienst aan onze rechtsstaat en het vertrouwen in de overheid heeft toegebracht, maken dat deze lat ruim gehaald lijkt, stelde Aachbouns advocaat Meevis.
(Mr. Online)
Bovendien werd Rutte al eerder veroordeeld. In 2007, veroordeelde de rechtbank in Haarlem Rutte als toenmalig Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, civielrechtelijk voor discriminatie naar ras. Bij de toeslagenaffaire filterde de Belastingdienst op ‘nationaliteit’ bij het ‘constateren’ van fraude. Er lijkt zich een patroon af te tekenen dat de rechter bij haar beoordeling zou moeten betrekken, aldus Meevis.
De rechtszaak zaak begon eigenlijk op 4 oktober 2022 met een sommatie van Aachboun, waarin hij Rutte een week de tijd af te treden wegens misleiding bij de aangifte tegen de Belastingdienst in de toeslagenaffaire. Rutte antwoordde dat hij meer tijd nodig had om over de sommatie na te denken. De toeslagenaffaire raakte vervolgens in een stroomversnelling en het Kabinet verklaarde zich op 15 januari 2023 demissionair.
Op 11 april 2023 diende Aachboun zijn dagvaarding in. Op 2 mei 2023 volgde de eerste rolzitting bij de Kantonrechter. Eind mei kwamen Rutte en de Nederlandse Staat met een reactie (Conclusie van Antwoord) en vorderden dat de zaak door de rechtbank behandeld moest worden. Die zitting vond afgelopen week dus eindelijk plaats.
In de tussentijd verzocht Aachboun om een eiswijziging. Daartegen maakten de Staat en Rutte, vertegenwoordigd door Pels Rijcken advocaat Van der Horst, op 8 januari 2025 bezwaar, omdat Aachboun tien nieuwe procespartijen (gedupeerden) zou aandragen terwijl de Conclusie van Antwoord al was geformuleerd. De fiscalist diende op 25 februari 2026 nog nieuwe stukken in.
Advocaat Meevis stelde tijdens de zitting dat Rutte en de Staat de gedupeerden misleid hebben. De aangifte tegen de Belastingdienst van 19 mei 2020 zou slechts een symbolische actie zijn geweest en men zou geweten hebben dat het tot niets zou leiden. Het onderzoek naar aanleiding van de aangifte, werd uitgevoerd door de Rijksrecherche in strategische samenwerking met de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Een geval van “de slager keurt zijn eigen vlees,” aangezien de FIOD zelf een onderdeel is van de Belastingdienst, verklaarde Aachboun na de zitting. De stappen die Rutte en de Staat uiteindelijk naar aanleiding van het schandaal hebben ondernomen waren ontoereikend. Het aftreden van het Kabinet in januari 2023 dekt de doorlopende schade niet af, aldus Aachboun.
Voormalig staatssecretaris Financiën, Menno Snel (bron: Wikipedia)
Van der Horst achtte het feitenonderzoek wél onpartijdig en onafhankelijk uitgevoerd. Het Openbaar Ministerie had indertijd uitgebreid gemotiveerd waarom de aangifte geseponeerd werd. De juistheid van die beslissing zou tijdens een beklagprocedure bij het gerechtshof Den Haag bovendien bevestigd zijn: het beklag werd op 12 juli 2024 ongegrond verklaard. Verder merkte Van der Horst op dat Aachboun niet toegelicht hebben hoe de uitspraak van het hof zich tot zijn standpunt verhoudt.
Van der Horst bestempelde de late eiswijziging “in strijd is met de goede procesorde” en zei dat zijn cliënten zo geen ordentelijk verweer kunnen voeren. Ook zou Aachboun niet hebben uitgelegd waarom de afhandeling van de aangifte tegen de Belastingdienst van mei 2020 onrechtmatig zou zijn verlopen, noch wat de relevantie ervan is voor zijn cliënten. Bovendien werd de aangifte niet door de voormalig minister-president, maar door de staatssecretarissen van financiën ingediend en bij de behandeling ervan was Rutte al helemaal niet betrokken geweest. Van der Horst eindigde met het argument dat een premier een “orgaan is van de Staat” en niet als natuurlijk persoon gedagvaard kan worden. Hij verwees daarbij naar eerdere uitspraak van Rechtbank Den Haag.
Advocaat Meevis wees erop dat sinds het ingediende bezwaar van de Staat al meer dan een jaar verstreken was en de Conclusie van Antwoord allang aangevuld had kunnen worden. De nieuwe ingebrachte feiten en omstandigheden bestaan bovendien uit uitspraken van Rutte zelf en die zullen het partijdebat niet drastisch wijzigen.
Wat de aangifte uit 2020 betreft, vulde Aachboun aan dat bij het beoordelen van zijn vordering een zorgvuldigheidsnorm gehanteerd wordt en dat betreft een open norm. Daarbij kunnen ook interviews worden betrokken en de daarin uitgesproken schuldbekentenissen van Rutte. “En daar heb ik de landsadvocaat nog niet iets over horen zeggen.”
Fiscalist Karim Aachboun, na afloop van de zitting op 4 maart.
Ook gaf Aachboun aan dat er geen sprake is van tien nieuwe procespartijen, omdat zijn cliënten hun rechten en belangen middels cessie(s) hebben overgedragen. Hij is dus nog altijd de enige procespartij. Voor deze constructie is gekozen, om verstoringen in het proces te voorkomen en de gedupeerden te beschermen tegen mogelijke intimidaties.
Aanvankelijk vertegenwoordigde Aachboun het belang van meer dan driehonderd gedupeerden van de toeslagenaffaire. Omdat bleek dat enkelen van hen onbetrouwbare stukken hadden aangeleverd, besloot Aachboun de zaak met tien streng gescreende gedupeerden voort te zetten. De aanvankelijke geëiste schadevergoeding van €25.000 per gedupeerde werd losgelaten. De hoogte mag nu door de rechter worden bepaald. Dat laat, bij een civielrechtelijke veroordeling, de optie open voor andere gedupeerden, om zich aan te sluiten.
Hans van der Vlist, FIOD, Toeslagen.
Disfunctionele afhandeling toeslagenschandaal
Ook de rechtspraak speelde volgens de commissie een zeer kwalijke rol. Door het in stand houden van de spijkerharde uitvoering van de regelgeving van de kinderopvangtoeslag heeft de rechtspraak “zijn belangrijke functie van (rechts)bescherming van individuele burgers veronachtzaamd.” (Rapport Parlementaire Onderzoekscommissie Toeslagenaffaire, https://www.parlement.com/parlementaire-ondervraging-kinderopvangtoeslag)
Op 19 mei 2020 deed het Ministerie van Financiën, onder leiding van Staatssecretaris van Financiën Menno Snel (D66), aangifte tegen de Belastingdienst wegens knevelarij en beroepsmatige discriminatie – de toeslagenaffaire. Tegen Snel was in december, tevergeefs, een motie van wantrouwen ingediend. De Tweede Kamer onderzocht – eveneens tevergeefs – of Snel en zijn ambtenaren strafrechtelijk vervolgd konden worden. Op 7 januari 2021 seponeerde het Openbaar Ministerie de zaak: “Over verwijtbare handelingen die de Staat zijn toe te rekenen, moet verantwoording worden afgelegd in het politieke domein en niet in het strafrecht.”
Nog altijd zijn niet alle gedupeerden gecompenseerd voor de financiële schade die zij geleden hebben. Het onrecht en niet-materieel leed dat hen is aangedaan, vooral het verlies van eigen kinderen, valt niet te compenseren.
Uitspraak volgt op 15 april.
***
🩵 Dank voor het lezen van dit artikel! Waardeer je mijn werk en wil je bijdragen aan ‘pen en papier’? Dan ben ik blij met elk dubbeltje.🩵